چهارم خرداد ماه روز بزرگداشت آفریقا

 25ماه مه ميلادي (مصادف با چهارم خرداد ) روز جهاني آفريقاست

         نگارش از:سيدكاظم‌ مهرنيا(محقق و مدرس مسائل آفريقا و روابط بين الملل)

در آغاز قرن بیست و یکم ،این کره خاکی در اثر پیشرفت دانش و تکنولوژی،چنان کوچک شده که شایسته عنوان" دهکده جهانی" گشته است.اما متاسفانه کوچه های این دهکده ،از هر جهت با هم متفاوتند.این تفاوت تنها در رنگ ،پوست و زبان اهالی کوچه ها نیست، بلکه در تفکر، تربیت و همه شئون زندگی فردی و اجتماعی آن هاست .                                                

  این کره خاکی در زمان های گذشته ،گرچه چنان بزرگ بود که مردم هیچ ناحیه ای از ناحیه دیگر خبر نداشتند،اما زندگی مردم در همه نواحی تقریبا مشابه بود و به اصطلاح ،آسمان همه جا یک رنگ داشت.ولی از قرن هفدهم با تحولاتی که در دانش و تکنولوژی پدید آمد،بر وسعت جهان تا بی نهایت افزود و روز به روز این کره خاکی را کوچک تر کرد.زمین همچنان که کوچک می شد،تفاوت و تبعیض در نواحی و محلاتش بیش تر می شد.

                اکنون که به صورت یک دهکده در آمده است ،باز هم محله ای از آن (کشورهای شمال در اصطلاح روابط بین الملل) در رفاه ،امنیت و آزادی و محله ای دیگر(کشورهای جنوب و اکثر قریب به اتفاق کشورهای آفریقائی) گرفتار فقر،جنگ و ناامنی است.

     کشورهای آفریقائی به عنوان اعضای این جامعه جهانی و سکنه یکی از محلات (بخوانید قاره آفریقا) این دهکده ،وضع شایسته و رضایت بخشی ندارند،اما از منابع طبیعی خوب بهره برداری نمی کنند،وضع صنعت و کشاورزی شان خوب نیست،فساد اداری،ناامنی،قاچاق،دلالی،تورم،بیکاری،اعتیاد،فحشاء،درگیری سیاسی،خشونت و صدها مشکل دیگر وجود دارد.با همه امکانات زیادی که دارند،از نیروی انسانی گرفته تا گاز،نفت،معادن و مراکز بالقوه جهانگردی باز هم دچار فقر می باشند.

   لذا چهل و پنج سال پيش رهبران بزرگ و دور انديش آفريقايي مانند قوام نكرومه ، احمد سكوتوره و سايرين كه مي دانستند براي داشتن قاره اي آزاد از بند استعمار و استثمار كه عدالت و برابري را براي آفريقايي ها به ارمغان آورد و فقر و جهل را از چهره آن بزدايد بايد قاره اي متحد و يكپارچه داشت ، در چنين روزي در سال 1963 میلادی اقدام به تأسيس سازمان وحدت آفريقا كردند . سازماني كه نزديك به  38 سال مسئوليت ايجاد هماهنگي و همكاري بين كشورهاي آفريقايي را برعهده داشت .

  سازمان وحدت آفريقا در ابتداي كار فعاليت هاي خود را بر اهداف سياسي كه در ماده دوم اساسنامه آن ترسيم شده بود، متمركز كرد. در اين چارچوب اين سازمان نقش عمده اي در استعمارزدايي از قاره آفريقا، حل و فصل مسالمت آميز منازعات مرزي كشورهاي اين قاره، دفاع از حاكميت ملي و تماميت ارضي اعضا و مبارزه با آپارتايد ايفا كرد.                                            

سازمان وحدت آفريقا به موازات دستيابي به برخي اهداف سياسي و نيز گسترش تعداد اعضا اهداف خود را به عرصه هاي اقتصادي و فرهنگي و علمي گسترش داد. همچنين در پرتو تحولات نظام بين الملل پس از جنگ سرد، كشورهاي عضو سازمان وحدت آفريقا نيز براي آنكه بتوانند نقش و جايگاه اين قاره در مناسبات نظام بين‌الملل در قرن بيست و يكم را گسترش دهند تلاش هايي براي تأسيس اتحاديه آفريقا از دهه 1990 آغاز كردند.

      در  ادامه اين مسير ابتدا نشست فوق العاده سران سازمان وحدت آفريقا در شهر سيرت با انتشار بيانيه‌اي موسوم به «بيانيه سيرت»  تصميم به تأسيس اتحاديه آفريقا گرفتند. سپس در نشست سال 2000 سران آفريقا در شهر لومه اساسنامه اتحاديه آفريقا تصويب شد.                                             

 در نشست سال 2001 سران آفريقا در لوزاكا طرح جديدي براي اجرايي كردن اتحاديه آفريقا ارائه شد و در نهايت در نشست سال 2002 سران آفريقا در شهر دوربان آفريقاي جنوبي اتحاديه آفريقا آغاز به كار كرد.                                     

اكنون اتحاديه آفريقا به عنوان فراگيرترين سازمان كشورهاي آفريقايي در پي تحقق اهداف گسترده سياسي، اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي براي حفظ صلح و ثبات در اين قاره و نيز افزايش نقش آفريقا در نظام بين الملل است. مقر اتحاديه آفريقا همچون سازمان وحدت آفريقا كه سلف آن بود در شهر آديس آبابا پايتخت اتيوپي قرار دارد.                                                          

اركان اتحاديه آفريقا نيز شامل اجلاس سران دولت‌ها و حكومت‌هاي عضو، شوراي وزيران، كميسيون آفريقا، كميته دائم نمايندگان، شوراي صلح و امنيت، پارلمان پان آفريقايي، شوراي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، ديوان دادگستري، و تعدادي كميته‌هاي فني و تخصصي است و همچنين نهادهاي مالي است.                                                        

 حال با این رویکرد جدیدی که در کل قاره آفریقا پدیدار شد، بیانگر این واقعیت است که حالا ديگر آفريقايي ها براي توسعه خود داراي طرح و برنامه اند و زمنيه مهياست تا كشورهايي مانند كشور ما كه در گذشته سطح روابطشان از جنبه هاي مختلف با آفريقا در سطح پاييني بوده با فشردن دست تواناي آفريقايي ها در قالب اتحاديه آفريقايي زمينه توسعه خود و قاره آفريقا را فراهم كنند . با اين نگاه بزرگداشت 25 مي روز آفريقا كه مظهر مقاومت و اتحاد آفريقا در برابر استعمارگران و تلاش براي رهايي قاره از تمام مشكلات آن است بر دوستان و همراهان آفريقا ضروري است .

با توجه به جایگاه ویژه آفریقا در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و حضور چند صد ساله ایرانیان دراین قاره (خصوصا در شرق آفریقا) ، نگارنده موکدا پیشنهاد دارد که دست اندکاران امر "روز چهارم خرداد" مصادف با 25 ماه مه بعنوان " روز آفریقا" در تقویم جمهوری اسلامی ایران پیش بینی و نامگذاری نمایند.

جایگاه لابولا در فرهنگ مردم آفریقا

سید کاظم مهرنیا

لابولا" يکي از سنت هاي کهن ازدواج در آفريقا است که همچنان در قاره سياه رواج دارد.

اين سنت که قدمت آن حداقل به 100 سال پيش مي رسد نه تنها همچنان در آفريقا زنده است وبلکه آنقدر اهميت دارد که بي توجهي خانواده داماد يا عروس به انجام آن رسوايي بزرگي براي هر دو فاميل به شمار مي رود.

در واقع لابولا به پولي اطلاق مي شود که داماد بايد به خانواده دختر بپردازد. اين سنت که ممکن است به نظر ما به داد و ستد شباهت داشته باشد به عقيده آفريقايي ها ضامن روابط احترام آميز متقابل ميان دو خانواده و مايه تحکيم عشق و دوستي زوج است.

لازم به ذکر است اين سنت تنها در خانواده هاي سطح پايين طرفدار ندارد، بلکه خانواده هاي اصيل آفريقايي نيز نسبت به انجام آن اصرار دارند.

امروزه خانواده هاي آفريقايي در مذاکرات خود به قيمتي معادل قيمت 10 گاو به عنوان لابولا راضي مي شوند، اما بايد گفت با تغيير شکل زندگي در دنياي مدرن اين سنت مورد سوء استفاده هاي زيادي قرار گرفته و به کي داده و کي گرفته خودمان شباهت پيدا کرده است.

با اينكه لوبولا يك رسم قديمي آفريقايي است هنوز مانند صد سال قبل زنده و پابرجا است و پايبند نبودن خانواده عروس و يا داماد به اين رسم ، مايه بي آبرويي و سرشكستگي به شمار مي آيد. بطور سطحي لوبولا روندي بسيار رسمي از مذاكره ميان دو خانواده براي رسيدن به يك توافق دوجانبه بر سر مبلغي كه داماد بايد براي ازدواج با عروس بپردازد، است . اين رسم ممكن است مانند خريد و فروش به نظر بيايد اما در واقع با يك معامله تجاري بسيار متفاوت است . 

آنچه باعث اهميت لوبولا در ازدواج شده است ، در واقع كاركرد اين رسم در گردهم آوردن و انسجام بخشي به دو خانواده است . اجراي اين رسم توام با قائل شدنشان و احترام دوجانبه ميان خانواده ها است و با گسترش روابط ، خانواده هايي گسترده ايجاد كند. اما همانند ساير رسومات سنتي اين رسم نيز در دنياي مدرن مورد سوءاستفاده و تحريف قرار دارد . 

مراحل لوبولا اغلب براي زوج هاي امروزي پيچيده و گاهي گيج كننده است و بسيار رسمي و داراي تشريفات خاصي است كه بايد آنها را رعايت كرد. براي مثال اگرچه دو خانواده ممكن است سال ها نزديك يكديگر زندگي كرده باشند اما تمام مذاكرات بين آنها نه با تلفن يا ملاقات و مذاكره شفاهي بلكه بايد بطور كتبي انجام شود. تنظيم قرار ملاقات بين خانواده ها تشريفات فراواني در بر دارد . غالباص مذاكرات توسط والدين داماد آينده انجام نمي شود. بلكه معمولا از طريق اقوام و بخصوص عموي داماد صورت مي گيرد . علت اين امر اين است كه خانواده گسترده در فرهنگ آفريقا و به ويژه در عرف ازدواج نقش مهمي ايفا مي كند . 

پس از اينكه گروه مذاكره كننده دو خانواده با يكديگر ديدار كردند ، مراسم بزرگي برگزار مي شود . روابط رسمي ميان دو گروه درگير مذاكره اغلب با قرار دادن يك بطري نوشيدني روي يك ميز قرار دارد كمي نزديك تر مي شود ممكن است اين بطري باز نشود اما اين نشان دهنده اين است كه از رسميت روابط كاسته شده و شرايط توسط طرفين پذيرفته شده است . اين حالت امويولاملومو خوانده مي شود كه به «دهان بازكن » ترجمه شده است .
مذاكرات مي تواند تا دو روز ادامه يابد و بحث معمولا بر سر تعداد گاوهايي است كه به عنوان قيمت عروس بايد پرداخته شود .گرچه ، امروزه در اين زمينه تنوعات مدرن به وجود آمده است و اكثر اوقات به جاي صحبت درباره گله درباره پول صحبت مي شود احشام نمادين بوده و نشانگر مقدار مشخصي پول است . زماني كه قيمت عروس يا لوبولا تعيين شد مذاكرات بطور رسمي پايان مي يابد. 

به هرحال قوانين و رسومات ديگري نيز وجود دارند كه بايد قبل از ازدواج واقعي دنبال شوند . زوج جوان تا زمان جشن حقيقي ازدواج شان حق ديدن يكديگر را ندارند. هدف از اين آداب و رسوم ايجاد احساس اعتماد و تفاهم دوطرفه عميق بين دو خانواده و در سطح بالاتر ايجاد احساس انسجام اجتماعي است . 

در سنت لوبولا موضوع ثروت اندوزي نيست ؛ پولي كه خانواده عروس دريافت مي كنند صرف كمك به عروس جوان براي تهيه وسايل زندگي مي شود. همچنين لوبولا در واقع نوعي قدرداني از خانواده عروس است كه توسط خانواده داماد براي مراقبت و پرورش ازعروس جوان صورت مي گيرد. 

همانند هر سنت ديگر كه امكان تحريف شدن و مورد سوء استفاده قرار گرفتن را دارد ، وقتي خانواده ها از اين رسم براي بدست آوردن پول جهت پرداخت بدهي هايشان استفاده مي كنند اين سنت از معنا و كاركرد واقعي خود بسيار دور خواهد شد . بدتر از آن زماني است كه برخي از مردان به زنان به ديده كالايي مي نگرند كه بايد براي آن پول بپردازند و در اين حالت ديگر جايي براي اعتماد وعشق باقي نمي ماند. تحت چنين شرايطي است كه به عنوان نمونه يك زن نمي تواند از شوهرش جدا شود زيرا خانواده اش قادر به پس دادن مبلغ لوبولا نيستند. 

حتي مي توان اين رسم را با گسترش شيوع ايدز مرتبط دانست . جنوب آفريقا بيشترين آمار شيوع ايدز را در دنيا دارد و گروهي مدعي اند كه اين سرعت بالاي شيوع تا حدي به رسم لوبولا مربوط است . اين رسم به عنوان يك معامله اقتصادي تلقي مي شود و زن نيز يك كالاي خريدني محسوب مي شود در نتيجه غالباص مرد مي تواند آزادانه معشوقه يي براي خود اختيار كند. به اين ترتيب امكان سرايت ايدز افزايش يافته و اين موضوع مي تواند باعث انتقال بيماري به همسر شود. به هر حال اين مسائل از رواج اين رسم نكاسته اند . لوبولا به عنوان رسمي كه هماهنگي و توازن را ميان زوجين و خانواده هايشان برقرار مي كند و به امر ازدواج كمك كند همچنان متداول و پا برجا است .//کاظم مهرنیا