X
تبلیغات
جامعه و فرهنگ آفریقا در جهان معاصر - نگاهی به آداب و رسوم قبیله شیناشا در کشور اتیوپی/مهرنیا

سه شنبه 1386/07/03

نگاهی به آداب و رسوم قبیله شیناشا در کشور اتیوپی/مهرنیا

 

       

 

 

نگاهي به آداب ورسوم قبيله

 

 شيناشا (shinasha)در كشور اتيوپي

 

ترجمه وتدو ين:سيدكاظم‌ مهرنيا

  

                         

 اتيوپي سرزمين قبيله هاي متعدد است كه هريك فرهنگ ، زبان واعتقادات ويژه خودرا دارد وفضاي اجتماعي اين كشور زمينه زندگي اقوام گوناگون را در كنار هم فراهم ساخته است.  هرقوم به زبان خود سخن مي گويد، مي نويسد وبا آداب ورسوم خود زندگي مي كند.

                           

يكي از اين قبائل، «بني شنگول »(Bani shangol) و «گومز»(Gomez) است كه در بخش شمال غربي اتيوپي زندگي مي كنند.اين قوم پنج تيره مهم دارد كه عبارتنداز:«كومو»(Como)، «مائو»(maeo)، «شيناشا»(Shinasha)، «گومز»(Gomez) و «برتا»(Berta).دراين نوشتار با گوشه اي از آداب و رسوم تيره شيناشا آشنا مي شويم:

قبيله شيناشا از كهن ترين طوايف ساكن منطقه «مته كل »(meteh kol)  درايالت بني شنگول وگومز است .اين منطقه در 600 كيلومتري شمال غرب آديس آبابا قرار دارد.

          

سالمندان قبيله درباره وجه تسميه شيناشا مي گويند «شيناشا» به معني «هزاران» است ونشانگر كثرت نفوس اين طايفه مي باشد. تيره شيناشا زبان ويژه اي دارند كه گفته مي شود از خانواده زبانهاي اوماتيك است.

شيناشاها زندگي كشاورزي وگله داري دارند وبه كشت غله ، ارزن ، كنجد و«تف»نوعي دانه شبيه به ارزن كه ازآن ناني موسوم به انجرا پخته مي شود وپايه غذايي مردم اتيوپي استtef)

                 

 ونيز پرورش گاو،گوسفند وتوليد عسل مي پردازند ودركلبه هايي از چوب وگل كه ديوارهاي آن را چوب خيزران تشكيل ميدهد، زندگي مي كنند.

            

ازدواج در ميان قبيله شيناشا

شيناشاها پنج نوع ازدواج دارند كه به ترتيب : «جيوا»(Jiva) ،«تسيستا»(tesista) ، «ويدا»(vida) ، «بيكا»(bika) و«نانا»(nana) ناميده مي شود كه به جهت اهميت به سه مورد اول در اين نوشتار پرداخته خواهد شد:

           

1)جيوا :دراين نوع از ازدواج ،پدر داماد با نيزه اي دردست راست وشاخه زيتوني دردست چپ به همراه تعدادي از بستگان ودوستان خود به خواستگاري دختر مي رود.خانواده دختر بنابر رسم قبيله حتي اگر با اين وصلت موافق نباشند ، پدر داماد وهمراهان او را به خانه مي پذيرند.

                      

2)تسيستا: ازدواجي است كه با توافق زوجين بدون دخالت والدين آنها صورت مي گيرد.

3)ويدا: شايع ترين نوع ازدواج درميان قبيله شيناشاست وعبارت است ازاين كه مسئوليت انتخاب همسر را والدين برعهده مي گيرند.پدر پسر ابتدا شجره نامه دختر مورد نظر خودرا (با تفحص از افراد قبيله  وخانواده وي) بررسي مي كند تا هيچ گونه ارتباط نسبي تا هفت نسل بين دوخانواده (عروس وداماد)وجود نداشته باشد.

            

به عقيده شيناشاها ، پسر ودختر نبايد هيچ گونه پيوند فاميلي تا هفت نسل با يكديگر داشته باشند.(البته بنا به مشاهدات عيني نگارنده اين اصل دركل اتيوپي رعايت مي شود وبرابر عرف نبايد عروس وداماد تا 7 نسل با هم درارتباط فاميلي داشته باشند) .پس از بررسي شجره نامه و اطمينان از عدم هرگونه نسبت فاميلي تا هفت نسل ، پدر پسر پيام خواستگاري خودرا از طريق يكي از سالخوردگان قبيله به اطلاع پدر دختر مي رساند.دراين نوع ازدواج ، پسر و دختر همديگر را نديده ونمي شناسند.

                           

خانواده دختر، زماني را براي اعلام جواب تعيين مي كنند.دراين فرصت براي تصميم گيري متوسل به فال مي شوند كه در زبان محلي بدان «ميلكي» (milki) مي گويند.يكي از روشهاي فالگيري اين است كه مادر دختر سه چهار روز قبل از زمان اعلام جواب دانه هايي را خيس
مي كند. اگر تا روز جوابگويي دانه ها جوانه زدند با ازدواج موافقت و اگر جوانه نزدند با آن مخالفت مي كند.به عقيده شيناشاها ، جوانه نزدن نشانه بي ثمري ازدواج است. با اعلام جواب رد، خانواده پسر از خانواده دختر مي خواهد يكبار ديگر شانس پسرشان را بيازمايند ومجدداً فال بگيرند.مادر دختر مجدداً دانه هايي را خيس كرده وبه همان ترتيب جواب رد يا قبول به خانواده پسر داده مي شود.

        

روش ديگر فالگيري اين است كه مادر پسر ودختر مشتركاً شب هنگام، خاكستري روي آتش هيزم مي ريزند؛ هنگام صبح اگر آتش خاموش شده باشد با ازدواج مخالفت واگر روشن مانده باشد با آن موافقت مي نمايند.آنها معتقدند درصورت خاموش شدن هيزم، ازدواج نيز به خاموشي (مرگ يا بيماري يا تولد فرزندان ناقص الخلقه )منجر خواهد شد.

             

روش ديگر در فال زدن در قضيه خواستگاري اين است كه مرد سالخورده اي كه پيام خواستگاري را مي آورد در راه اگر به مردي برخورد كند كه ابزار كشاورزي به همراه دارد، اين ازدواج خوش يمن تلقي مي شود و مرد سالخورده  به راه خود تا خانه دختر براي رساندن پيام ادامه مي دهد واگر درراه به ميمون هاي پر سر وصدا برخورد كند ، اين وصلت ناميمون (!)،بد يمن، تلقي شده ، عروسي سر نمي گيرد؛ زيرا معتقدند درصورت ازدواج، زن وشوهر زندگي آرامي نخواهند داشت.

             

به هر حال ، درصورت نيك بودن فال ، روز عروسي تعيين مي شود.سابقاً خانواده پسر رشته نخي را به نشانه پيوند دوخانواده ، به خانواده دختر مي دادند؛ ولي امروزه خانواده پسر مبلغي درحدود هزار بير- بير واحد پول اتيوپي است (كه معادل يكصد دلار آمريكا) به خانواده دختر مي دهد.پس از توافق دوخانواده، بلافاصله يك جفت گوشواره ، يك حلقه گردن بند(شامل سكه هاي مجارستاني  كه زماني پول رايج منطقه بوده )ولوازم آرايش به دختر داده مي شود. دختر با استعمال اين وسايل شوهر دار محسوب مي گردد وديگر كسي به خواستگاريش نمي آيد.

            

پسر ودختر تا روز عروسي يكديگر را ملاقات نمي كنند.روز عروسي حسب وسع مالي ، غذايي تهيه مي شود وبستگان وهمسايه ها ودوستان دعوت مي شوند.طبق رسوم شيناشاها، مرد قبل از بردن عروس به خانه خود ، موي پشت سر اورا كوتاه مي كند وكلوچه اي به او مي دهد.كوتاه كردن موي سر، نشانه شوهر داشتن زن است وبا اين كار ، زن آزادانه وبدون نگراني درجامعه رفت وآمد مي كند.

             

عروس هنگام رفتن به خانه بخت، يك كدوي قلياني پر از كره به همراه مي برد.اين كره براي چرب و براق كردن موي سر به كار مي رود وهر گاه بستگان به ديدار زن بيايند آن را به موهاي خود مي مالد.طبق آيين شيناشاها، اين كدو بايد تا آخر عمر از سوي زن حفظ شود واگر قبل از مرگ زن بشكند، كدوي ديگري تهيه مي كنند.پس از مرگ زن ، كدو را شكسته روي قبر وي مي گذارند.

            

موضوع بكارت دختر نيز درميان شيناشاها از اهميت زيادي برخوردار است.اگر دختر هنگام ازدواج باكره نباشد، وصلت به هم مي خورد ودختر مورد اهانت وفحاشي قرار مي گيرد وازجامعه طرد مي شود(شايان ذكر است عكس اين موضوع در قبيله يورباي دركشور نيجريه صادق است كه اگر دختر باكره باشد وصلت به هم مي خورد ودختر از جامعه طرد مي شود .نگارنده )

            

همچنين اگر پس از ازدواج مشخص شود كه مرد وزن تا هفت نسل نسبت فاميلي دارند، ازدواج فسخ مي شود؛ حتي اگر صاحب اولاد متعدد شده باشند.به زن وشوهر تكليف مي شود يا فوراً از هم جدا شوند ويا هر يك به سراغ پدر خود رفته ، اعتراف كند كه به دليل بي اطلاعي از قضيه ، تن به اين ازدواج داده است وازاين بابت پشيمان وخواهان عفو وبخشش است.اين كار براي مردان تشريفات خاص خود دارد.مرد با دردست داشتن يك قطعه نمك  ويك شاخ حيوان(گاو وگوسفند) به نزد پدر مي رود.پدر نمك وشاخ را از پسر مي گيرد و درحضور بستگان دختر اعلام مي كند كه اين ازدواج درست است

       

درميان قبيله شيناشا هرگاه فرزندي متولد شود(پسر يا دختر) پدر قطعه نمكي را دركنار بچه خرد مي كند و اگر پدر هنگام تولد درمسافرت باشد، پس از بازگشت چنانچه كودك بزرگ شده باشد، كماني را به دست او مي دهد وقطعه نمك  را درمقابل او مي شكند.درباور شيناشاها، هرگاه پدر قطعه نمكي را در مقابل كودك خرد كند، خانواده از حوادث ناگوار ومرگ زودرس درامان خواهد ماند.

                 

شيناشاها فقط روزهاي شنبه ، دوشنبه و چهارشنبه  ازدواج مي كنند وجشن عمومي آنها ، سالروز پيدا شدن صليب واقعي است (كه درهمه مناطق اتيوپي جشن گرفته مي شود) .دراين روز آتش مي افروزند وگاوهايي مي كشند وگوشت آنها را درميان خود تقسيم مي كنند.هرخانواده با آن گوشت غذايي مي پزد كه «چيپبو» (chipiboo) ناميده مي شود.

                                  

مراسم تدفين مردگان نيز آداب ويژه اي دارد.وقتي فرد سالخورده اي بميرد مردم جمع مي شوند وآواز مي خوانند ومي رقصند وكسي براي او گريه نمي كند.هنگام حمل جنازه براي دفن، همسر متوفي غذاي چييبو را كه قبلاً پخته، به تدريج به اطراف مي پاشد تا تمام شود.سپس ظرف آن را مي شكند.    

               

اگر كودك يا جواني بميرد، افراد قبيله جمع شده براي او گريه مي كنند.اگر جواني قبل از ازدواج بميرد، برادرش به نيابت ازاو ازدواج مي كند وبچه هايي كه ازاين ازدواج به دنيا مي آيند، فرزندان جوان متوفي محسوب مي شوند وبرادر متوفي جداگانه براي خود ازدواج مي كند.به عبارت ديگر ، برادر متوفي موظف است هم به نيابت از برادر وهم براي خود جداگانه ازدواج كند.

         

زن باردار درمراسم دفن شركت نمي كند، زيرا شيناشاها معتقدند به طفل او آسيب مي رسد.همچنين آنها براي كسي كه دراثر صاعقه بميرد ، گريه نمي كنند؛ زيرا معتقدند كه به غضب خدا دچار شده است.

                     

پس از مرگ شوهر، زن موظف است كدوي قلياني خودرا (كه از منزل پدر به همراه آورده ودرطول زندگي آن را حفظ كرده است) روي قبر شوهرش بشكند.وجود كدوي شكسته بر روي قبر نشانگر آن است كه صاحب قبر به تازگي ازدنيا رفته است.

            

شيناشاها فقط بر روي قبر مردان سنگ مي گذارند .همسر فرد متوفي ، درمراسم عزا سياه مي پوشد وكت شوهرش را روي دوش مي اندازد وتا آخر عمر از زينت آلاتي كه شوهرش به او داده ، استفاده نمي كند.

                            

درمراسم عزا، مردان كلاه سياه به سر وزنان لباس سياه به تن مي كنند.دوهفته پس از مرگ متوفي ، مراسمي به نام «شيرو» (shiro) برگزار مي شود كه جنبه يادبود وابراز همدردي با بستگان متوفي را دارد.

شيناشاها به چشم زخم اعتقاد دارند وبه همين دليل براي حفظ مزارع ومحصولات خود جمجمه هاي گاو را در گوشه وكنار كشتزارهاي خود نصب مي كنند ومعتقدند اين جمجمه ها مي افتد ومزرعه از چشم زخم او درامان مي ماند!

               

 

منبع :

 

۱-مقاله «نگاهي به آداب ورسوم قوم شيناشا» ، مندرج در ماهنامه امهري زبان «مراوا» نشريه ادواري وزارت جوانان ، ورزش وفرهنگ اتيوپي ، شماره 245 ،دسامبر 2005

      ۲- مشاهدات عینی و تحقیقات میدانی نگارنده از قبیله شیناشا در کشور اتیوپی(نگارنده  در اكثر مراسم آنان بويژه  عزا و عروسي شركت داشته است)

           ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

                               استفاده از این مطلب با ذکر منبع مجاز می باشد.با تشکر/مهرنیا

          ------------------------------------------------------------------------------------- 

کلید واژه ها:

اتيوپي ،شيناشا،ويدا،بني شنگول،گومز،برتا،كومو،مائو،مته كل،تف،تسيستا،بيكا،نانا،جيوا،ميلكي،شيرو،آديس آبابا

_______________________________________________

ایمیل های شخصی نگارنده:

kmehrnia@yahoo.com                  kmehrnia@gmail.com

====================================

لطفا برای مطالعه مطالب بیشتر در خصوص  آفريقا به قسمت راست وبلاگ(آرشیو موضوعی)مراجعه و مقاله مورد نظر را رویت فرمائید.با تشکر.مهرنیا

=========================================================================

باسلام حضور مراجعین محترم و معزز:از آنجائیکه تصاویر این وبلاگ در چند نوبت مورد دستبرد وهک قرار گرفته است لذا عکس های مستهجن و نامربوط که بعضا در آرشیو ملاحظه می فرمائید مر بوط به نگارنده نبوده و از این پس نگارنده سعی دارد تا مطالب خود را غیر مصور منتشر نماید.پیشاپیش از حضور همه سروران و مراجعین عزیز پوزش می طلبم.با تشکر/مهرنیا
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
                                                   

 

 

نوشته شده توسط سید کاظم مهرنیا در 20:30 |  لینک ثابت   •